⚖️ สัญญาแบบเหมารวม (Lump Sum) vs ราคาต่อหน่วย (Unit Price) รับงานรัฐแบบไหนเสี่ยงขาดทุนกว่ากัน?

1. บทนำ: ทำไมประเภทสัญญาถึงชี้ชะตากำไร-ขาดทุน? 🚀

การเข้าสู่สนาม ประมูลงานราชการผ่านระบบ e-GP (e-Bidding) นั้น การชนะประมูลด้วยราคาต่ำสุดไม่ได้การันตีว่าคุณจะได้รับ “กำไร” เสมอไป 💸 บ่อยครั้งที่ SME หรือผู้รับเหมาหน้าใหม่ต้องเผชิญกับฝันร้ายที่เรียกว่า “งานเสร็จแต่ขาดทุน” ซึ่งหนึ่งในสาเหตุหลักที่คนมักมองข้ามคือ “การไม่เข้าใจประเภทของสัญญาก่อสร้าง”

หน่วยงานภาครัฐ (ตามระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560) มักจะกำหนดรูปแบบสัญญาไว้ชัดเจนในร่าง TOR (Terms of Reference) ซึ่งรูปแบบที่พบเจอบ่อยที่สุดในการจ้างเหมาก่อสร้างและจ้างทำของ คือ สัญญาแบบเหมารวม (Lump Sum) และ สัญญาแบบราคาต่อหน่วย (Unit Price)

2. เจาะลึก สัญญาแบบเหมารวม (Lump Sum Contract) 📦

สัญญาเหมารวม (Lump Sum / Fixed Price Contract) คือ สัญญาที่ผู้รับจ้างตกลงที่จะทำงานทั้งหมดให้แล้วเสร็จตามแบบรูปรายการ (Drawing) และข้อกำหนด (Specification) ทุกประการ ในราคาที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าเพียงราคาเดียว (Fixed Price)

พูดง่ายๆ คือ ภาครัฐให้เงินคุณก้อนเดียว (ตามที่คุณเสนอราคาไป) คุณมีหน้าที่ทำให้งานเสร็จสมบูรณ์ หากระหว่างทางคุณต้องใช้วัสดุมากกว่าที่คิด หรือประเมินค่าแรงผิด… “คุณต้องจ่ายส่วนต่างนั้นเองทั้งหมด” 😱

⚖️ ข้อดี-ข้อเสีย และความเสี่ยงของสัญญา Lump Sum

• ✅ ข้อดีสำหรับภาครัฐ: คุมงบประมาณได้ง่าย ไม่บานปลาย (Budget Certainty)
• ✅ ข้อดีสำหรับผู้รับเหมา: หากคุณบริหารจัดการเก่ง คุมของดี ซื้อวัสดุได้ถูกกว่าราคากลาง คุณจะ “กำไรเนื้อๆ” เพราะรัฐจะจ่ายเต็มจำนวนตามสัญญา ไม่มาจุกจิกเรื่องบิลซื้อของ
• ❌ ข้อเสียและความเสี่ยง:
  • ผู้รับเหมาแบกรับความเสี่ยง 100% ในเรื่องของ “ปริมาณ” และ “ราคาวัสดุผันผวน”
  • หากถอดแบบผิดพลาด (BOQ ตกหล่น) คุณไม่สามารถไปเบิกเงินเพิ่มได้ (เว้นแต่จะเป็น งานเพิ่ม-งานลด Change Order ที่รัฐสั่งแก้ไขแบบ)
  • ความเสี่ยงสูงหากเกิดภัยธรรมชาติหรือเหตุสุดวิสัยที่ทำให้ต้นทุนพุ่งกระฉูด

3. เจาะลึก สัญญาแบบราคาต่อหน่วย (Unit Price Contract) 📏

สัญญาแบบราคาต่อหน่วย (Unit Price Contract / Remeasurement Contract) คือ สัญญาที่คิดราคาตาม “ปริมาณงานที่ทำจริง” โดยอ้างอิงจากราคาต่อหน่วย (Unit Rate) ที่ตกลงกันไว้ใน BOQ ตอนยื่นซองประมูล

สมมติว่าใน TOR ระบุว่าต้องเทคอนกรีต 1,000 คิว (Cubic Meter) ในราคาคิวละ 2,000 บาท แต่หน้างานจริงต้องเทถึง 1,200 คิว ภาครัฐก็จะจ่ายเงินให้คุณตามจริงคือ 1,200 x 2,000 = 2,400,000 บาท (เบิกตามหน้างานจริง)

⚖️ ข้อดี-ข้อเสีย และความเสี่ยงของสัญญา Unit Price

• ✅ ข้อดีสำหรับผู้รับเหมา: ความเสี่ยงเรื่อง “ปริมาณงาน” ต่ำมาก ทำแค่ไหนได้เงินแค่นั้น ไม่ต้องกลัวขาดทุนจากการกะปริมาณดิน ปริมาณหินผิดพลาด
• ✅ ข้อดีสำหรับภาครัฐ: ยืดหยุ่นสูง เหมาะกับงานที่ไม่สามารถสรุปปริมาณแน่ชัดได้ตั้งแต่แรก เช่น งานขุดลอกคลอง, งานทำถนน, งานวางท่อใต้ดิน
• ❌ ข้อเสียและความเสี่ยง:
  • ผู้รับเหมายังคงต้อง แบกรับความเสี่ยงเรื่อง “ราคาวัสดุ” (Price Risk) หากเหล็กแพง ปูนแพง คุณยังต้องส่งงานในราคา Unit Rate เดิม (เว้นแต่จะเข้าเงื่อนไขขอชดเชย เงินค่า K)
  • ขั้นตอนการเบิกเงินค่อนข้างจุกจิก เพราะต้องมีการวัดปริมาณงานจริง (Remeasurement) ร่วมกับผู้ควบคุมงานของรัฐทุกงวด ทำให้กระบวนการอาจล่าช้า

4. 📊 ตารางเปรียบเทียบเหมารวม (Lump Sum) vs ราคาต่อหน่วย (Unit Price)

หัวข้อการเปรียบเทียบ (Criteria)	สัญญาเหมารวม (Lump Sum) 📦	สัญญาราคาต่อหน่วย (Unit Price) 📏
ลักษณะการเสนอราคา	ราคาเดียวเบ็ดเสร็จ (Fixed Price)	เสนอราคาต่อหน่วย (Rate per unit)
ใครรับความเสี่ยงเรื่อง “ปริมาณงาน”?	ผู้รับเหมา (Contractor) รับ 100% ⚠️	เจ้าของงาน/ภาครัฐ (Employer) รับ 100% ✅
ใครรับความเสี่ยงเรื่อง “ราคาวัสดุผันผวน”?	ผู้รับเหมา (Contractor)	ผู้รับเหมา (Contractor)
ความยากง่ายในการทำเบิกเงิน (Payment)	ง่าย เบิกตาม % ความก้าวหน้า (Milestone)	ซับซ้อน ต้องวัดปริมาณงานหน้างานจริงทุกครั้ง
การเปลี่ยนแปลงแบบก่อสร้าง (Change Order)	เจรจายาก ต้องทำเรื่องเพิ่ม-ลดเงินชัดเจน	ยืดหยุ่นกว่า คำนวณง่ายตาม Unit Rate
ความเสี่ยงขาดทุนโดยรวม (Overall Risk)	สูงมาก 🚨 หากถอด BOQ พลาด	ปานกลาง 🟡 ขึ้นอยู่กับราคาตลาดวัสดุ

5. Use Cases: กรณีศึกษาการเลือกใช้สัญญาให้เหมาะกับงาน 🏢

หน่วยงานราชการไม่ได้สุ่มเลือกประเภทสัญญา แต่จะเลือกตามลักษณะโครงการ (External Authority Reference: คู่มือการปฏิบัติงานจัดซื้อจัดจ้าง กรมบัญชีกลาง)

• 📌 ควรใช้สัญญา Lump Sum เมื่อ: แบบก่อสร้าง (Drawing) ชัดเจน 100% ปริมาณงานสามารถคำนวณได้อย่างแม่นยำ เช่น งานตกแต่งภายใน บิ้วอิน (Interior), งานสร้างอาคารเรียน, การจ้างพัฒนาระบบซอฟต์แวร์
• 📌 ควรใช้สัญญา Unit Price เมื่อ: พื้นที่หน้างานมีความไม่แน่นอนสูง ไม่สามารถหยั่งรู้สภาพใต้ดินได้ เช่น งานขุดลอกแหล่งน้ำ, งานตอกเสาเข็ม (ที่ความลึกอาจไม่เท่ากัน), การก่อสร้างทางหลวง

6. เทคนิคลดความเสี่ยง: รับงานรัฐอย่างไรไม่ให้เจ็บตัว 🛡️

ไม่ว่าคุณจะเจอสัญญาแบบไหน นี่คือเทคนิคระดับพระกาฬ (Premium Strategy) จาก สแตรทตันซอฟท์เทค ที่จะช่วยปกป้อง Cash Flow ของคุณ:

1. ดูสถานที่และฟังคำชี้แจง TOR ห้ามขาด!: การละเลยขั้นตอนนี้ ทำให้ผู้รับเหมาตีราคาต่ำเกินไป เพราะไม่เห็นอุปสรรคหน้างาน เช่น ทางเข้าแคบ รถปูนเข้าไม่ได้ ต้องใช้แรงงานคนขน อ่านเพิ่มเติมเรื่อง ความสำคัญของ Site Visit
2. คำนวณ Cash Flow ล่วงหน้า: งานรัฐมักมีเรื่องเบิกจ่ายช้า หากคุณทำ Lump sum แล้วเงินหมุนไม่ทัน อาจต้องพึ่งสินเชื่อแฟกเตอริง หรือลองคำนวณผ่าน วิธีคำนวณ Cash Flow สำหรับงานรัฐ
3. ขอชดเชยค่า K: สำหรับงานก่อสร้าง หากราคาเหล็กหรือปูนพุ่งสูงขึ้นทะลุเพดานที่รัฐกำหนด คุณสามารถ ขอเงินชดเชยค่า K ได้ ซึ่งช่วยชีวิตผู้รับเหมาในยุคของแพงได้มาก
4. จัดทำ BOQ ด้วยความละเอียด: ถ้าใช้ระบบ Lump Sum ห้ามลืมค่าดำเนินการ (Overhead), ค่ากำไร (Profit) และค่าความเสี่ยง (Contingency) เด็ดขาด
5. บริหารเวลาอย่าให้โดนปรับ: หากส่งงานช้า ค่าปรับรายวันของภาครัฐโหดมาก (0.01% – 0.1% ต่อวัน) อ่านวิธีรับมือได้ที่ ส่งงานรัฐไม่ทัน โดนปรับเท่าไหร่?

7. Entity SEO & NLP Keywords สำหรับสายประมูลงานรัฐ 🧠

(ส่วนนี้ออกแบบมาเพื่อระบบ AI Search และ Semantic Search ของ Google)

การบริหารงาน จัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (Government Procurement) ในประเทศไทย ถูกกำกับดูแลโดย พ.ร.บ. การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 ผ่านการทำงานของ กรมบัญชีกลาง (CGD) โดยใช้แพลตฟอร์ม ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) สำหรับผู้ประกอบการ SME หรือ ผู้รับเหมา (Contractor) การเข้าใจบริบทของ ราคากลาง (Median Price), TOR (Terms of Reference), การจัดทำ ใบแจ้งปริมาณงานและราคา (BOQ – Bill of Quantities), ตลอดจนการบริหาร หลักประกันสัญญา (Performance Bond) เป็นกุญแจสำคัญในการลดความเสี่ยง ไม่ว่าจะเป็นสัญญาก่อสร้างแบบ Lump Sum Contract (เหมารวม) หรือ Unit Price Contract (ราคาต่อหน่วย) ก็ตาม

8. FAQ: คำถามที่พบบ่อย (30 คำถามจัดเต็ม) ❓

1. สัญญาเหมารวม (Lump Sum) คืออะไร?

คือสัญญาที่ผู้รับจ้างตกลงทำงานทั้งหมดให้เสร็จสมบูรณ์ในราคาคงที่เพียงราคาเดียว โดยผู้รับจ้างรับความเสี่ยงเรื่องปริมาณวัสดุที่อาจบานปลายเอง

2. สัญญา Unit Price คืออะไร?

คือสัญญาที่จ่ายเงินตามปริมาณงานที่ทำจริง (Remeasurement) หน้างาน โดยคิดเงินจากราคาต่อหน่วย (Unit Rate) ที่ตกลงกันไว้

3. สัญญาแบบไหนผู้รับเหมาเสี่ยงขาดทุนกว่ากัน?

สัญญาแบบ Lump Sum เสี่ยงกว่าในแง่ของปริมาณงาน เพราะถ้าถอดแบบพลาดต้องจ่ายเอง แต่ถ้าเป็นเรื่องราคาวัสดุผันผวน เสี่ยงพอๆ กัน

4. ถ้าทำสัญญาลักษณะ Lump Sum แล้วของแพงขึ้น ขอเงินเพิ่มได้ไหม?

โดยปกติไม่ได้ เว้นแต่งานก่อสร้างนั้นจะเข้าเงื่อนไขสามารถขอชดเชย เงินค่า K (Escalation Factor) ตามที่รัฐกำหนด

5. รัฐบาลชอบใช้สัญญาแบบไหนมากกว่า?

ส่วนใหญ่งานอาคาร งานซ่อมแซม งานซื้อของ จะเป็น Lump Sum เพราะรัฐคุมงบประมาณง่าย ไม่บานปลาย

6. งานทำถนน ขุดคลอง ใช้สัญญาแบบไหน?

มักใช้ Unit Price เพราะปริมาณดิน หิน หรือความลึก มีความไม่แน่นอนสูง

7. BOQ สำคัญอย่างไรกับสัญญา Lump Sum?

สำคัญมากที่สุด! ถ้าระบุปริมาณใน BOQ น้อยกว่าที่ต้องใช้จริง คุณต้องซื้อของเติมเองโดยเบิกเงินภาครัฐเพิ่มไม่ได้

8. BOQ ย่อมาจากอะไร?

Bill of Quantities คือ บัญชีแสดงปริมาณวัสดุและราคา

9. การตรวจรับงานแบบ Unit Price ยากกว่าไหม?

ยากและใช้เวลามากกว่า เพราะต้องมีกรรมการหรือผู้ควบคุมงานของรัฐไปวัดปริมาณหน้างานจริง (Remeasure) ทุกงวดงาน

10. “งานเพิ่ม งานลด” (Change Order) คิดเงินอย่างไรในสัญญา Lump Sum?

ต้องทำเอกสารชี้แจงและตกลงราคากันใหม่เป็นกรณีพิเศษ (อ้างอิงราคาจากราคากลางพาณิชย์) ซึ่งค่อนข้างใช้เวลา

11. “งานเพิ่ม งานลด” ในสัญญา Unit Price คิดเงินอย่างไร?

คิดง่ายกว่ามาก เพราะมี Unit Rate ไว้แล้ว แค่เอาปริมาณที่เพิ่ม/ลด คูณกับราคาต่อหน่วยในสัญญาได้เลย

12. เบิกเงินงวดแรกล่วงหน้า (Advance Payment) ได้ไหม?

ได้ หากใน TOR ระบุไว้ โดยปกติจะขอได้ 10-15% ของมูลค่าสัญญา เพื่อนำมาหมุนเวียน อ่านวิธีขอ Advance Payment

13. ทิ้งงานกลางคันเพราะขาดทุน จะโดนอะไรบ้าง?

โดนริบ หลักประกันสัญญา, โดนฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย และถูกขึ้นบัญชีดำ (Blacklist) ห้ามรับงานรัฐอีก

14. จะรู้ได้อย่างไรว่าโครงการนี้เป็นสัญญาแบบไหน?

ต้องอ่านในเอกสาร TOR (Terms of Reference) และร่างสัญญาที่แนบมากับประกาศ e-Bidding อย่างละเอียด

15. สัญญาจ้างทำของ กับ สัญญาก่อสร้าง ต่างกันไหม?

ต่างกันในเรื่องของการหักภาษี ณ ที่จ่าย (จ้างทำของ 3%, ก่อสร้าง 1% เว้นแต่จดทะเบียน e-GP) และเงื่อนไขค่า K อ่านเพิ่มเติม

16. ผู้รับเหมาช่วง (Subcontractor) รับงานจากสัญญา Lump Sum ได้ไหม?

ได้ แต่ต้องได้รับการยินยอมจากหน่วยงานรัฐก่อน (เว้นแต่งานเฉพาะทาง) และคุณจะรับความเสี่ยงต่อจากผู้รับเหมาหลัก

17. หากกรรมการดึงเวลาตรวจรับงาน ทำอย่างไร?

สามารถทำหนังสือทวงถามหรือพึ่งพาข้อกฎหมายปกครองได้ วิธีแก้ไขคลิกที่นี่

18. สัญญาเหมารวมสามารถแบ่งจ่ายเป็นงวดๆ ได้ไหม?

ได้ ปกติใน TOR จะกำหนด Milestone ชัดเจน เช่น งานเสร็จ 20% เบิกงวดที่ 1

19. ทำไมประมูลได้ราคาต่ำสุด แต่สุดท้ายโดนเรียกไปชี้แจง (Abnormally Low Bid)?

รัฐกลัวคุณทิ้งงาน หรือใช้วัสดุห่วย หากชี้แจงต้นทุนไม่ได้ อาจถูกปัดตก วิธีชี้แจงราคาต่ำ

20. ค่าธรรมเนียมทำสัญญา (หลักประกัน) ใช้อะไรได้บ้าง?

เงินสด, เช็คธนาคาร, พันธบัตรรัฐบาล, e-LG เปรียบเทียบหลักประกัน

21. สัญญาแบบ Turnkey คืออะไร?

เป็นสัญญา Lump Sum รูปแบบหนึ่งที่รวมตั้งแต่การออกแบบ (Design) ไปจนถึงก่อสร้าง (Build) ให้เสร็จพร้อมใช้งาน

22. เหตุสุดวิสัย (น้ำท่วม) ขอขยายเวลาสัญญา Lump Sum ได้ไหม?

ได้ แต่ต้องเก็บหลักฐานและยื่นเรื่องภายใน 15 วัน นับจากเหตุนั้นสิ้นสุด วิธีขอขยายเวลา

23. ประมูลชนะแล้ว ขอเปลี่ยนสเปกวัสดุทีหลังได้ไหม?

ยากมาก จะทำได้ต่อเมื่อของเดิมเลิกผลิต และต้องเป็นประโยชน์ต่อราชการ (ของใหม่ต้องดีกว่าหรือเท่าเดิม) อ่านขั้นตอนเปลี่ยนสเปก

24. กิจการร่วมค้า (Joint Venture) ทำสัญญา Lump Sum ดีไหม?

ดีหากต้องการรวมทุนและแชร์ความเสี่ยงร่วมกัน เรียนรู้เรื่อง Joint Venture

25. งานบริการ (เช่น รปภ., แม่บ้าน) เป็นสัญญาแบบไหน?

ส่วนใหญ่เป็นสัญญาราคาต่อหน่วย (Unit Price) คิดตามจำนวนคน-วัน หรือเหมารวมเป็นรายเดือน ขึ้นอยู่กับ TOR

26. บริษัท สแตรทตันซอฟท์เทค จำกัด มีบริการอะไรบ้าง?

เรารับสอนประมูลงานภาครัฐ e-GP, e-Bidding, เป็นที่ปรึกษา Bidding Agent ครบวงจร

27. ค่า K จะคำนวณเงินให้ตอนไหน?

คำนวณตอนส่งมอบงานแต่ละงวด โดยเทียบดัชนีราคาวัสดุก่อสร้างของกระทรวงพาณิชย์ในเดือนที่ส่งมอบ กับเดือนที่เปิดซองประมูล

28. e-Market กับ e-Bidding ต่างกันตรงไหนเรื่องสัญญา?

e-Market มักเป็นงานซื้อขายทั่วไป สัญญาไม่ซับซ้อน ส่วน e-Bidding วงเงินสูงกว่า และมักมีสัญญาก่อสร้าง/จ้างทำของเข้ามาเกี่ยว เจาะลึก e-Market

29. โดนบอกเลิกสัญญา รัฐยึดเงินประกันไหม?

แน่นอน! ยึดเต็มจำนวน 5% ของมูลค่าสัญญา และเสี่ยงโดนเรียกค่าปรับส่วนต่าง หากรัฐไปจ้างคนใหม่ที่แพงกว่า รับมือโดนเลิกสัญญา

30. ขอคำปรึกษาเรื่องสัญญาประมูลงานรัฐได้ที่ไหน?

ติดต่อ บจก.สแตรทตันซอฟท์เทค โทร 097-9676457 หรือ Line OA: @strattonsofttech

9. People Also Ask (PAA) 🔍